Μια πράξη που είναι ταμπού. Θεωρείται αδιανόητο ένα πλάσμα να ακυρώσει την ίδια του την ύπαρξη. O Durkheim έδινε ως ορισμό της αυτοκτονίας κάθε περίπτωση θανάτου που είναι το άμεσο ή έμμεσο αποτέλεσμα μιας πράξης θετικής ή αρνητικής που διαπράττει το ίδιο το θύμα, γνωρίζοντας το αποτέλεσμα. Βέβαια εκτός από τις ψυχολογικές ερμηνείες για τους λόγους που μπορεί να φτάσει ένα άτομο στο σημείο να γίνει αυτόχειρας, πρέπει να μείνουμε και στην συμβολική διάσταση της αυτοκτονίας. Στον δυτικό πολιτισμό η πράξη της αυτοχειρίας έγινε σημάδι μιας αντι-λογικής που αντιτίθεται σις έννοιες της τιμής και του ηρωισμού ως ρομαντικά στοιχεία. Το άτομο που φτάνει στο σημείο π.χ να πηδήξει στις ράγες ενός τρένου, όχι μόνο θέλει να τραβήξει την προσοχή που του έλειπε απ’ την ζωή του, αλλά και να εξεγερθεί εναντίον της κοινωνίας. Το τέλος του σώματός του, δείχνει την αντίθεση με τον εαυτό του, μια άρνηση, αλλά η πράξη η ίδια αποτελεί ακραία μορφή αντίδρασης. Αν και πολύ προσωπική πράξη η αυτοκτονία, πολλές φορές απόρροια απελπισίας, δεν πρέπει να λησμονούμε πως μια απλή ψυχολογική ερμηνεία δεν μας βοηθάει. Αν μείνουμε μόνο εκεί, αντιμετωπίζοντας το θέμα μονόπλευρα, δεν μπορούμε να δούμε και την συλλογική του πλευρά.

Πέρα απ’ τα ατομικά κίνητρα του αυτόχειρα ή τα αίτια (κατάθλιψη, αποτυχία, πλήξη, απογοήτευση, καταπιεστικό περιβάλλον, τάση φυγής, αφόρητος πόνος, θρησκευτικές πεποιθήσεις κτλ) η αυτοκτονία διέπεται ως πράξη από κοινωνική λογική. Πολλοί θεωρούν πως η αυτοκτονία είναι επίδειξη, θεατρική πράξη που δηλώνει την αντίθεση του “εγώ” με τους “άλλους”, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την ψυχαναλυτική οπτική που την θεωρεί προιόν της ενόρμησης του θανάτου. Η αυτοκαταστροφή όμως προέρχεται από μια εσωτερικευμένη προσλαμβάνουσα που δεν επιλύθηκε. Μήπως η ίδια η κοινωνία…μας αυτοκτονεί; Ο Αρτό έγραψε για τον Βαν Γκογκ ότι “Δεν αυτοκτόνησε πάνω σε μια κρίση τρέλας, σε μια έκφραση από φόβο μήπως δεν τα καταφέρει, αλλά αντίθετα επειδή τα είχε καταφέρει και ήξερε τι ήταν και ποιος ήταν, όταν γενική συνείδηση της κοινωνίας, για να τον τιμωρήσει που αποσπάστηκε από αυτήν, τον…αυτοκτόνησε”. Τελικά ο αυτόχειρας ίσως να φτάνει στο σημείο αυτό -για να το τοποθετήσουμε συμβολικά- επειδή δεν κατάφερε να συμμορφώσει τις συνθήκες ζωής του με την αισθητική και τα ιδεώδη που ασπάστηκε ή φανταζόταν.

Η αυτοκτονία μπορεί να θεωρηθεί ως πράξη δειλίας ή παθητικότητας, αλλά ταυτόχρονα και μια πράξη ανυπομονησίας (να δει το θύμα τι υπάρχει αλλού) και απόρριψης της καθημερινότητας. Το άτομο τιμωρεί όχι τον εαυτό του, αλλά νομίζει πως τιμωρεί εμάς. Όλους μας. Δεν έχει κάτι για να περιμένει και μας χλευάζει, δεν αδιαφορεί για την ζωή, αλλά θεωρεί τον θάνατο συνέχεια αυτής. Ένα κομμάτι που όλοι θα διαβούμε. Ίσως και να είναι μια πράξη επαναστατική καθώς θέλει θάρρος να ρίξεις αυλαία στο θέατρό σου για να την σηκώσεις σε άγνωστο μέρος. Ο άνθρωπος που φτάνει στο σημείο να αυτοκτονήσει ουσιαστικά βρίσκει αυτό τον τρόπο ως μοναδικό για να συμφιλιωθεί με τον εαυτό του, έναν τρόπο βίαιο που φαντάζει μονόδρομος όταν οι συμβατικές και “λογικές” πρακτικές της κοινωνίας έχουν αποτύχει. Όλοι εμείς που δεν γνωρίζουμε το κάθε άτομο που προβαίνει σ’ αυτή την πράξη εύκολα μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε ή να ερμηνεύσουμε τα αίτια σύμφωνα με μια “λογική” σκοπιά που μας εξυπηρετεί αλλά και δεν ταράζει τα λιμνάζοντα νερά της κοινωνίας.

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι ο αυτόχειρας κατευθείαν πρέπει να εξιδανικευτεί βάσει των παραπάνω ως τολμηρό ον. Η αυτοκτονία προδίδει και κάτι άλλο: πως το θύμα ξέχασε πως να αγωνίζεται και να μάχεται. Δεν θέλει άλλο να υπηρετεί την κοινωνία μας και βρίσκεται σε διαλεκτική με τον χαμένο εαυτό του. Βέβαια υπήρχαν στο παρελθόν και ηρωικές, ένδοξες πράξεις ως αντίσταση για την προστασία κάποιων αξιών (π.χ. χορός του Ζαλόγγου, οι σαμουράι που έκαναν χαρακίρι κ.α), που ισοδυναμούσαν με αυτοκτονία. Ακόμη, οι καμικάζι ιεροποιούν την αυτοκτονία καθώς την θεωρούν θυσία, είναι μέρος της επαναστατικής κουλτούρας τους. Στην λογοτεχνία, την ποίηση και τις τέχνες εν γένει η πράξη της αυτοκτονίας αποτελεί πηγή έμπνευσης.
Η αυτοκτονία θεωρείται ακόμη και πράξη απελευθέρωσης, πράξη ελεύθερης επιλογής. Πολλοί αυτόχειρες νομίζουν πως επιλέγουν τον τρόπο εξόδου απ’ την ζωή, αφού δεν διάλεξαν τον τρόπο εισόδου σε αυτήν. Η αλήθεια είναι πως οι άνθρωποι έχουμε αποστερηθεί μεγάλο μέρος της ελευθερίας μας στην καθημερινή ζωή, ακόμη κι η θρησκεία θέλει να κουμαντάρει τα…διόδια σε ζωή και θάνατο. Γι’ αυτό δεν δέχονται ποτέ οι παπάδες να διαβάσουν την ψυχή ενός αυτόχειρα. Φανταστείτε ένα άτομο που νιώθει εγκλωβισμένο σε όλα αυτά, πως επιθυμεί διακαώς να “παρανομήσει” και να πάρει την ζωή (οξύμωρο λίγο έτσι;) στα χέρια του.
Σε μια εποχή που έχουμε γίνει καννίβαλοι και περιμένουμε να κατασπαράξουμε όποιον κάνει το λάθος να φύγει απ’ τα προσωπικά μας κριτήρια, καλό θα είναι να λέμε έναν καλό λόγο ευκολότερα, δεν στοιχίζει και να βγάλουμε την καρδιά απ’ το ψυγείο, αρκετά συντηρήθηκε, καιρός να νιώσει και να γεμίσει.

“Σε αυτή την ζωή, δεν είναι δύσκολο να πεθάνεις, είναι πιο δύσκολο να ζήσεις”.
Μαγιακόφσκι